ATATÜRK’ÜN HAYATI
1881 – Mustafa Kemal’in Selanik’te doğumu.
1886 – İlköğrenimine başlaması.
1888 – Babası Ali Rıza Efendi’nin ölümü.
1893 – Selanik Askerî Rüştiyesine girmesi.
1896 – Manastır Askerî İdadisine girmesi.
1899 – İstanbul’da Harp Okuluna girmesi.
1902 – Teğmen rütbesiyle Harp Akademisine girmesi.
1903 – Üsteğmen olması.
1905 – Kurmay yüzbaşı rütbesiyle Harp Akademisinden mezun olması.
1905 – Mustafa Kemal’in Şam’da bazı arkadaşları ile gizli olarak Vatan ve Hürriyet Cemiyetini kurması.
1907 – Kıdemli yüzbaşı olması. Merkezi Manastır’da bulunan 3’üncü Ordu Karargâhına atanması.
1909 – 3’üncü Ordu Selanik 2’nci Redif Tümeni Kurmay Başkanlığına getirilmesi. Selanik’te “İttihat ve Terakki Cemiyeti 2. Büyük Kongresi”nin toplanması. Mustafa Kemal, bu kongrede bir konuşma yaparak ordunun siyasetten çekilmesi gereğini savunmuştur.
1911 – İstanbul’da Genelkurmay 1’inci Şubeye atanması. Trablusgarp’a gönüllü gitmek üzere gizlice arkadaşlarıyla beraber İstanbul’dan ayrılması. Binbaşılığa terfi etmesi. Tobruk Bölgesi Komutanlığına getirilmesi. Derne Doğu Kolu Komutanlığını üzerine alması. “Tâbiye Tatbikat Seyahatı” adlı kitabının Selanik’te yayımlanması.
1912 – Gelibolu’da bulunan Bahr-i Sefîd (Çanakkale) Boğazı Kuva-yı Mürettebe Komutanlığına atanması.
1913 – Mustafa Kemal’in Sofya Ataşe Militerliğine atanması.
1914 – Sofya Ataşe Militerliğine ilâveten Bükreş, Belgrad ve Çetine Ataşe Militerliklerini de yürütme görevi verilmesi. Yarbaylığa terfi etmesi.
1915 – Tekirdağ’da teşkil edilecek 19’uncu Tümen Komutanlığına atanması. Çanakkale’de İngilizlerin, Fransız kuvvetleri ve ANZAC Kolordusu ile beraber Arıburnu, Seddülbahir ve Kumkale sahillerinden çıkarma hareketine başlaması; Bu kuvvetlerin, Bigalı’dan harekete geçen Mustafa Kemal komutasındaki 19’uncu Tümen kuvvetlerinin taarruzu ile geri çekilmeye mecbur edilmesi. Albaylığa terfi etmesi. Harp Madalyası verilmesi. Anafartalar Grubu Komutanlığına getirilmesi. Anafartalar bölgesinde İngilizlere taarruzu; düşmanın, tepelerden tekrar çıkarma yaptığı kıyılara itilmesi. Mustafa Kemal komutasındaki kuvvetlerin, Conkbayırı’nda İngilizlere taarruzu ve bu taarruzun başarı ile sonuçlanması. Anafartalar Grubu Komutanlığındaki üstün başarıları sebebiyle “Muharebe Gümüş Liyakat Madalyası” verilmesi.
1916 – “Anafartalar Grubu Komutanlığı” dönemindeki üstün başarıları sebebiyle “Muharebe Altın Liyakat Madalyası” verilmesi. Edirne’de bulunan 16’ncı Kolordu Komutanlığına atanması. Diyarbakır’a gelerek 16’ncı Kolordunun komutasını üzerine alması. Mirlivalığa (tümgeneralliğe) terfi etmesi. Diyarbakır’dan Silvan’a gelmesi. Mustafa Kemal Paşa komutasındaki kuvvetlerin Bitlis ve Muş yönünde taarruza geçmesi. Mustafa Kemal Paşa komutasındaki kuvvetlerin Muş’u düşman işgalinden kurtarması. Mustafa Kemal Paşa komutasındaki kuvvetlerin Bitlis’i düşman işgalinden kurtarması. Muş ve Bitlis cephelerindeki başarıları sebebiyle “İkinci Rütbe’den Mecidî Nişanı” verilmesi.
1917 – Hicaz Kuvve-i Seferiye Komutanlığına atanması. 2’nci Ordu Komutanlığına atanması. Yıldırım Orduları Grubu Komutanlığına bağlı 7’nci Ordu Komutanlığına atanması. 7’nci Ordu Komutanlığı görevine başlamak üzere İstanbul’dan Halep’e hareketi. İstanbul’da Genel Karargâhta görevlendirilmesi. O güne kadarki üstün başarıları sebebiyle “Birinci Rütbe’den Kılıçlı Mecidî Nişanı” verilmesi.
1918 – Alman İmparatoru tarafından “Birinci Rütbeden Kılıçlı Cordon de Prusse Nişanı” verilmesi. 7’nci Orduya tekrar komutan olarak atanması. Mustafa Kemal Paşa’nın gelişen İngiliz taarruzu karşısında 7’nci Orduyu Şeria Nehri’nin doğusuna alma kararı. Mustafa Kemal Paşa’ya olağanüstü hizmetleri ve ordusunu imhadan kurtardığı için fahri yaverlik unvanı verilmesi. İngilizlerin Halep’e girmesi. Mustafa Kemal Paşa komutasındaki 7’nci Ordu birliklerinin İngiliz taarruzlarını Halep’in kuzeyinde durdurması ve düşmanın bu hattı geçmesine imkân verilmemesi. Mareşal Liman von Sanders’in, Yıldırım Orduları Grup Komutanlığını Mustafa Kemal Paşa’ya devretmesi. Mustafa Kemal Paşa’nın Harbiye Nezareti emrine verilmesi. “Zabit ve Kumandan İle Hasb -ı Hâl” adlı eserinin İstanbul’da yayımlanması.
1919 – 9’uncu Ordu Kıtaatı Müfettişliğine atanması. Anadolu’ya geçmek üzere Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan ayrılması. Samsun’a çıkışı. Havza’ya gelmesi. Amasya’ya gelmesi. Amasya’dan mektup göndererek onları Millî Mücadele’ye davet etmesi. Mustafa Kemal Paşa’nın Amasya’dan Anadolu’da mülkî ve askerî makamlara genelgesi: “Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir. Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır. …” Erzurum’a gelmesi. Askerlik mesleğinden istifa etmesi. Mustafa Kemal Paşa’nın orduya, vilayetlere ve millete resmî göreviyle beraber askerlik mesleğinden istifa ettiğini bildiren genelgesi: “… Bundan sonra mukaddes millî gayemiz için her türlü fedakârlıkla çalışmak üzere sine-i millette bir ferd-i mücahit suretiyle bulunmakta olduğumu arz ve ilan ederim.” Erzurum Kongresi. Sivas’a gelmesi. Sivas Kongresi. “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” teşkil edilmesi. Amasya’ya gelmesi. Osmanlı Meclis-i Mebusanı için yapılan seçimlerde Erzurum milletvekilliğine seçilmesi. Ankara’ya gelmesi.
1920 – Mustafa Kemal Paşa’nın İstanbul’un işgali nedeniyle millete beyannamesi: “…. Bugün, İstanbul’u zorla işgal etmek suretiyle Osmanlı Devleti’nin yedi yüz senelik hayat ve egemenliğine son verildi. Yani bugün Türk milleti, medenî kabiliyetinin, yaşama ve bağımsızlık hakkının ve bütün geleceğinin savunmasına davet edildi.” Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılması. İstanbul’da Divan-ı Harp tarafından idama mahkûm edilmesi. İdam kararının Padişah Vahdettin tarafından onaylanması.
1921 – Birinci İnönü Zaferi. İlk Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (Anayasa)’nun Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabulü. İkinci İnönü Zaferi. Türkiye Büyük Millet Meclisinde “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu”nun kurulması. Mustafa Kemal Paşa’ya, geniş yetkilerle ve üç ay süre ile Başkomutanlık yetkisi veren Kanun’un Büyük Millet Meclisinde kabulü. Yunan ordusunun taarruzu ve Sakarya Meydan Muharebesi’nin başlaması. 26 Ağustos 1921 – Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’nın birliklere emri: “Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı, vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz!” Sakarya Meydan Muharebesi’nin zaferle sonuçlanması. Mustafa Kemal Paşa’ya Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kanunla “mareşal” rütbesi ve “gazi” unvanı verilmesi. Mustafa Kemal Paşa’nın Başkomutanlık süresinin üç ay uzatılması.
1922 – Başkomutanlığın süresiz olarak Mustafa Kemal Paşa’nın üzerinde kalmasının Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabulü. Büyük Taarruz’un başlaması. 30 Ağustos 1922 – Yunan ordusunun tamamen sarılması ve imha edilmesi suretiyle Dumlupınar (Başkomutan) Meydan Muharebesi’nin kazanılması. “Ordular! İlk Hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!” İzmir’in alınması. Hilafet ve Saltanat’ın birbirinden ayrılarak Saltanat’ın kaldırılması kararı.
1923 – Annesi Zübeyde Hanım’ın İzmir’de vefatı. İzmir’de Latife (Uşaklıgil) Hanım’la evlenmesi. İzmir’de toplanan Türkiye İktisat Kongresi. Halk Fırkasının kurulması ve Mustafa Kemal Paşa’nın Halk Fırkası Genel Başkanlığına seçilmesi. Ankara’nın başkent olması. Cumhuriyet’in ilanı ve Mustafa Kemal Paşa’nın Cumhurbaşkanlığına seçilmesi. Mustafa Kemal Paşa’ya Türkiye Büyük Millet Meclisi kararı ile yeşil-kırmızı şeritli İstiklal Madalyası verilmesi.
1924 – Mustafa Kemal Paşa’nın, Türkiye Büyük Millet Meclisinin ikinci devre birinci toplantı yılını açış konuşması: “… İslam dinini, asırlardan beri alışılageldiği şekilde bir siyaset vasıtası mevkisinden uzaklaştırmak ve yüceltmek gereğini görüyoruz. Mukaddes ve ilahî inançlarımızı ve vicdanî değerlerimizi, karanlık ve kararsız olan ve her türlü menfaat ve ihtirasların ortaya çıkma sahnesi olan siyasetlerden ve siyasetin bütün kısımlarından bir an önce ve kesinlikle kurtarmak, milletin dünya ve ahiret saadetinin emrettiği bir zorunluluktur. Ancak bu suretle İslam dininin yüksekliği belirir.” Tevhid-i Tedrisat (Öğretimin Birliği) Kanunu’nun kabulü. Hilafetin kaldırılmasına ve Osmanlı hanedanının Türkiye Cumhuriyeti sınırları dışına çıkarılmasına dair Kanun’un kabulü. Şeriye ve Evkaf Vekâleti ile Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Vekâleti’nin kaldırılmasına dair Kanun’un kabulü. Şeriye ve Evkaf Vekâletinin dinî hizmetlerini yürütmek üzere Diyanet İşleri Başkanlığı, Erkânıharbiyeiumumiye Vekâletinin yerine Genelkurmay Başkanlığı kurulmuştur.
1925 – Mustafa Kemal Paşa’nın Latife (Uşaklıgil) Hanım’dan ayrılması. Tekke ve zaviyeler ile türbelerin kapatılmasına ve türbedarlıklar ile birtakım unvanların kaldırılmasına dair Kanun’un kabulü.
1926 – Türk Medeni Kanunu’nun kabulü. Borçlar Kanunu’nun kabulü. Türk Ticaret Kanunu’nun kabulü. Mustafa Kemal Paşa’ya karşı planlanan suikast girişiminin ele başılarının İzmir’de tutuklanması.
1927 – Mustafa Kemal Paşa’nın vermiş olduğu dilekçe üzerine askerlikten emekliye ayrılması hakkında kararname düzenlenmesi. Cumhuriyet Halk Partisi’nin “II. Büyük Kongresi”nin Ankara’da toplanması ve Mustafa Kemal Paşa’nın 36 saat 33 dakika süren Büyük Nutku’nu okumaya başlaması. “… Bugün ulaştığımız netice, asırlardan beri çekilen millî felâketlerin doğurduğu uyanıklığın ve bu aziz vatanın her köşesini sulayan kanların karşılığıdır. Bu neticeyi Türk gençliğine emanet ediyorum. Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklalini, Türk Cumhuriyeti’ni ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir. … Muhtaç olduğun kudret damarlarındaki asil kanda mevcuttur!” Mustafa Kemal Paşa’nın ikinci defa Cumhurbaşkanlığına seçilmesi. Mustafa Kemal’in Türkiye Büyük Millet Meclisinin üçüncü dönem birinci toplanma yılını açış konuşması: “… Büyük Millet Meclisi, Türk milletinin asırlar süren arayışlarının özü ve onun bizzat kendisini idare etmek şuurunun canlı timsalidir. Türk milleti, mukadderatını Büyük Millet Meclisinin kifayetli ve vatanperver eline bıraktığı günden itibaren karanlıkları sıyırıp kaldırmış ve ümitleri boğan felâketlerden milletin gözlerini kamaştıran güneşler ve zaferler çıkarmıştır…”
1928 – Laiklik ile ilgili önemli Anayasa değişikliklerinin yapılması. Yeni Türk harflerinin kabul ve tatbiki hakkında Kanun’un kabulü. Millet Mekteplerinin Genel Başkanlığını ve Başöğretmenliğini kabul etmesi.
1930 – Türk kadınlarına belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tanıyan yeni Belediye Kanunu’nun kabulü.
1931 – Türk Tarihi Tetkik Cemiyetinin kurulması. Daha sonra “Türk Tarih Kurumu” adını almıştır. Mustafa Kemal Paşa’nın üçüncü defa Cumhurbaşkanlığına seçilmesi.
1932 – Halkevlerinin açılması. Mustafa Kemal Paşa’nın direktifiyle “Türk Dili Tetkik Cemiyeti”nin kurulması. Daha sonra “Türk Dil Kurumu” adını almıştır.
1933 – İstanbul Darülfünununun kapatılmasına ve Millî Eğitim Bakanlığınca yeni bir üniversite kurulmasına dair Kanun’un kabulü. Kanunla kapatılan İstanbul Darülfünununun yerine İstanbul Üniversitesinin kurulması. Mustafa Kemal Paşa’nın, Cumhuriyet’in 10’uncu Yıl Dönümü nedeniyle Türk milletine ünlü söylevi: “… Az zamanda çok ve büyük işler yaptık. Bu işlerin en büyüğü, temeli Türk kahramanlığı ve yüksek Türk kültürü olan Türkiye Cumhuriyeti’dir. … Asla şüphem yoktur ki Türklüğün unutulmuş büyük medeni vasfı ve büyük medeni kabiliyeti bundan sonraki gelişimiyle geleceğin yüksek medeniyet ufkundan yeni bir güneş gibi doğacaktır. … Ne mutlu Türk’üm diyene!”
1934 – Soyadı Kanunu’nun kabulü. Mustafa Kemal Paşa’ya “ATATÜRK” soyadı verildiğine dair Kanun’un Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabulü. Türk kadınlarına milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanıyan Anayasa değişikliğinin kabulü.
1935 – ATATÜRK’ün dördüncü defa Cumhurbaşkanı seçilmesi. ATATÜRK’ün Hilaliahmere “Kızılay” adını verişinin Kızılay Kurultayı’nda kabul edilmesi. ATATÜRK’ün Türkkuşunun hizmete açılması nedeniyle Etimesgut Havaalanında yapılan törende konuşması: “… Türk çocuğu! Her işte olduğu gibi, havacılıkta da, en yüksek düzeyde, gökte seni bekleyen yerini az zamanda dolduracaksın!…” ATATÜRK’ün, Cumhuriyet Halk Partisi IV. Büyük Kurultayı’nı açış konuşması: “Uçurum kenarında yıkık bir ülke… Türlü düşmanlarla kanlı boğuşmalar… Yıllarca süren savaş… Ondan sonra, içerde ve dışarda saygı ile tanınan yeni vatan, yeni sosyete, yeni devlet ve bunları başarmak için arasız devrimler… İşte Türk Genel Devrimi’nin bir kısa ifadesi!”
1936 – Boğazların Türk Hükûmetinin hâkimiyetine geçişini sağlayan “Montreux (Montrö) Sözleşmesi”nin imzalanması.
1937 – Cenevre’de Milletler Cemiyeti toplantısında Hatay’ın bağımsızlığının kabul edilmesi. ATATÜRK’ün Başbakanlığa, bütün çiftliklerini ve mallarını hazineye bağışladığını telgraf ile bildirmesi.
1938 – ATATÜRK’ün Dolmabahçe Sarayı’nda vasiyetini yazması. ATATÜRK’ün ilk ağır komaya girmesi. ATATÜRK’ün ikinci defa ağır komaya girmesi. ATATÜRK’ün Dolmabahçe Sarayı’nda saat dokuzu beş geçe vefatı.
Küçük yaşta babasını kaybetmiş, askerî eğitim almış, ordular yönetmiş, cepheden cepheye koşmuş, bir imparatorluğun çöküşüne şahit olmuş, yeni bir devlet kurmaya muktedir olmuş, kurduğu devletin sağlam temeller üzerine oturması için çalışmış ve sonunda genç yaşta vefat etmiş…
Allah rahmet eylesin.
Mekânı cennet olsun.